Zasilanie awaryjne UPS: jak dobrać i o czym się zapomina

Zasilacz UPS stoi zwykle pod serwerem od lat i nikt o nim nie myśli. Aż do pierwszego zaniku prądu, po którym okazuje się, że bateria trzyma kilkadziesiąt sekund, a serwer i tak wyłączył się „na twardo”. Zasilanie awaryjne działa tylko wtedy, gdy UPS jest dobrze dobrany, podłączony do właściwych urządzeń i regularnie sprawdzany. Poniżej opisujemy, jak to zrobić i czego najczęściej brakuje.

Do czego służy UPS w małej firmie

Najpierw chroni sprzęt przed krótkimi zanikami, spadkami napięcia i przepięciami, które potrafią uszkodzić zasilacz serwera lub dysk. Przy dłuższej przerwie daje czas na bezpieczne wyłączenie serwera, macierzy i baz danych. Do tego podtrzymuje sieć przez kilka–kilkanaście minut, co często wystarcza, by krótka awaria przeszła bez przerywania pracy.

UPS nie jest agregatem i nie zapewni wielogodzinnej pracy biura bez prądu. Jeśli potrzebujesz takiej odporności, rozmowa dotyczy raczej agregatu prądotwórczego albo przeniesienia najważniejszych systemów do chmury. Nie zastąpi też ochrony odgromowej i przeciwprzepięciowej w instalacji budynku. Ogranicza skutki przepięć, ale linie sieciowe i telekomunikacyjne trzeba zabezpieczyć osobno.

Jak dobrać zasilacz UPS krok po kroku

1. Spisz urządzenia do podtrzymania

Na typowej liście są serwery, macierz lub NAS, przełączniki sieciowe, router i modem operatora, kontroler Wi-Fi, czasem centrala telefoniczna i rejestrator monitoringu. Komputery biurowe i drukarki nie powinny wisieć na tym samym UPS. Drukarki laserowe przy rozgrzewaniu pobierają dużą moc i potrafią przeciążyć zasilacz. Osobny UPS dla każdego komputera zwykle nie jest potrzebny: laptopy mają baterię, a dane ze stacji roboczych powinny trafiać na serwer lub do chmury. Wyjątkiem są stanowiska, gdzie przerwa jest kosztowna, np. obsługa kasy lub maszyn.

2. Policz moc rzeczywistą

UPS ma dwie wartości mocy: w VA (pozorna) i w W (czynna). Liczy się moc w watach. Sumę poboru urządzeń najlepiej zmierzyć, bo tabliczki znamionowe pokazują wartości maksymalne. Dobierz zasilacz tak, by przy normalnej pracy był obciążony mniej więcej w połowie, najwyżej w dwóch trzecich. Zostaje wtedy zapas na rozbudowę, a czas podtrzymania się wydłuża.

3. Określ potrzebny czas podtrzymania

Sprawdź, ile czasu serwer potrzebuje na poprawne zamknięcie usług i systemu, i dodaj zapas. Jeśli chcesz przetrwać krótkie przerwy bez wyłączania, czas musi być dłuższy. Producenci publikują tabele czasu podtrzymania dla danego obciążenia, a przy większych wymaganiach dokłada się moduły bateryjne.

4. Wybierz typ zasilacza

• Offline (standby) to najprostsza konstrukcja, do pojedynczych komputerów. Do serwera zwykle za słaba.
• Line-interactive reguluje napięcie bez przechodzenia na baterię. Rozsądny wybór dla małej szafy z serwerem i siecią.
• Online (podwójna konwersja) zasila urządzenia stale przez falownik i najlepiej chroni przed zakłóceniami. Do serwerowni i miejsc z niestabilną siecią.

5. Sprawdź łączność i zarządzanie

UPS powinien mieć port USB lub kartę sieciową, przez którą powie serwerowi, że pracuje na baterii. Karta sieciowa umożliwia też powiadomienia mailowe i włączenie urządzenia do monitoringu infrastruktury IT.

O czym się zapomina przy zasilaniu awaryjnym

Automatyczne wyłączanie serwera. To najczęstszy błąd. UPS jest podłączony, ale na serwerze nie ma agenta albo nikt go nie skonfigurował. Gdy bateria się wyczerpie, serwer gaśnie jak po wyciągnięciu wtyczki. Przy wirtualizacji liczy się kolejność: najpierw maszyny wirtualne, potem host, na końcu macierz.

Router i przełącznik poza UPS. Serwer działa, ale sieć nie, więc nikt się z nim nie połączy. Agent na serwerze może też nie dostać sygnału z karty sieciowej UPS. Urządzenia sieciowe muszą mieć zasilanie awaryjne razem z serwerem.

Wymiana baterii. Akumulatory się zużywają, szczególnie w ciepłych pomieszczeniach. Producenci podają zwykle orientacyjną żywotność liczoną w latach. Zasilacz z wyczerpaną baterią może przy zaniku prądu nie podtrzymać niczego, choć na co dzień świeci zieloną diodą. Większość modeli ma autotest baterii, a oprogramowanie pokazuje szacowany czas podtrzymania, ale pewność daje dopiero test z odłączeniem zasilania przy znanym obciążeniu.

Brak testów. Raz w roku zrób kontrolowany test. Odłącz zasilanie sieciowe i sprawdź, czy UPS przechodzi na baterię, wysyła powiadomienie i wyłącza serwer zgodnie z planem. Najlepiej po godzinach pracy, z kopią zapasową wykonaną przed testem.

UPS w zamkniętej szafie bez wentylacji, przy grzejniku albo w schowku na środki czystości szybciej zużyje baterie. Zadbaj o przepływ powietrza i dostęp do urządzenia.

Brak powiadomień. UPS przechodzi na baterię w nocy lub w weekend i nikt się o tym nie dowiaduje. Gdy prąd wraca, serwer może już być wyłączony, a nikt nie sprawdzi, czy wszystkie usługi wstały. Wystarczy powiadomienie e-mail lub SMS do osoby odpowiedzialnej.

Przeciążenie po rozbudowie. Przez lata do UPS dochodzą kolejne urządzenia: drugi przełącznik, rejestrator kamer, NAS. Nikt nie przelicza mocy, dopóki zasilacz nie zacznie sygnalizować przeciążenia albo czas podtrzymania nie spadnie do minuty.

Biuro, w którym serwer przetrwał, a sieć nie

Typowa sytuacja wygląda tak. Biuro projektowe ma UPS pod serwerem plików i uważa, że jest zabezpieczone. Przy krótkiej awarii zasilania w budynku serwer rzeczywiście działa, ale przełącznik i router są podłączone do zwykłej listwy. Projektanci tracą dostęp do plików, a pliki otwarte na stacjach zapisują się z błędami.

Przegląd pokazuje jeszcze dwie rzeczy: bateria ma kilka lat, a agent wyłączający serwer nigdy nie został zainstalowany. Po wymianie baterii, przepięciu urządzeń sieciowych i konfiguracji powiadomień kolejny zanik prądu przechodzi niezauważony przez użytkowników.

UPS jako część planu awaryjnego

Zasilanie awaryjne to jeden element szerszego planu. Zapisz w nim, kto dostaje powiadomienie o pracy na baterii, kto decyduje o wyłączeniu systemów i jak wygląda ponowne uruchomienie. Więcej o tym w tekście o planie ciągłości działania. Jeśli planujesz wymianę serwera, przelicz przy okazji moc UPS, bo nowy sprzęt może mieć inny pobór.

Nie masz pewności, czy Twój UPS zadziała przy prawdziwej awarii? Przegląd zasilania i konfigurację wyłączania łączymy zwykle z przeglądem całej infrastruktury w ramach obsługi IT Twojej firmy.